Misstanden bij woningcorporaties

03.07.2007

DEN HAAG - Er dreigen ongelukken bij de besteding van de miljardenvermogens van de woningcorporaties. Er is sprake van een bodemloze schatkist. Een goede maatschappelijke afweging en verantwoording ontbreekt. Hervormingen zijn gewenst.

Dit stelt Coen Teulings, directeur van het Centraal Planbureau (CPB) in een interview met deze krant. Hij schat de eigen vermogens van de woningcorporaties op het reusachtige bedrag van circa euro 200 mrd. Ondanks die vermogens worden er toch weinig huurwoningen gebouwd. Wel steken woningcorporaties steeds meer geld in bijvoorbeeld glasvezelnetwerken en betreden ze de zorgmarkt. 'De vraag is of dit wenselijk is en of het goed is dat enige honderden corporatiebestuurders hierover beslissen. Er is een bodemloze schatkist ontstaan, waardoor één partij eindeloos voor sinterklaas kan spelen. Ik kan me moeilijk voorstellen dat de politiek dit op lange termijn een wenselijke ontwikkeling vindt', zegt Teulings.

Sinds de verzelfstandiging van de woningcorporaties in de jaren negentig is volgens Teulings 'een beheers- en verantwoordingsgat ontstaan'. Corporaties vallen niet onder directe overheidssturing, noch onder eisen van redelijke rendement op de kapitaalmarkt.

De CPB-directeur pleit voor institutionele hervormingen. 'Er zijn twee opties. Óf de politiek moet weer meer rechtstreekse zeggenschap krijgen, óf de disciplinerende werking van de kapitaalmarkt moet tot zijn recht komen.'

Teulings kan de terughoudendheid van politici en corporaties wel begrijpen. 'Als bestuurder van een woningcorporatie met zo veel vermogen heb je de natuurlijke neiging om te zeggen: ''Hier mag niemand aankomen''. En voor politici is het dossier ook niet prettig', zegt de CPB-directeur. 'Wonen is een cruciaal gegeven voor mensen. Het gaat om 2,4 miljoen woningen en dus om 4 miljoen kiezers. Ik kan me goed voorstellen dat politici daar heel beducht voor zijn.'

De optie via de kapitaalmarkt kan volgens Teulings inhouden dat de ondernemende activiteiten van corporaties ondergebracht worden in aparte bv's of nv's. De aandelen daarvan worden geheel of gedeeltelijk verkocht, bijvoorbeeld aan pensioenfondsen. De opbrengsten belanden dan bij de oorspronkelijke stichtingen, die daarmee de sociale doelstelling kunnen invullen: inkomensafhankelijke huursubsidie geven aan mensen met lage inkomens.

Volgens Teulings heeft minister Ella Vogelaar van Wonen momenteel nauwelijks andere opties om de vermogens van corporaties aan te spreken dan door een lage, aan de inflatie gekoppelde huurstijging. 'Dat kost het Rijk niets en tegelijk verbetert de koopkracht van de kiezers. Maar de verstoringen op de woningmarkt nemen alleen maar toe.' Volgens Teulings wordt het nog onaantrekkelijker om nieuwe huurwoningen te bouwen en het 'scheef wonen' - mensen met hoge inkomens in goedkope huurwoningen - neemt toe.

Teulings: 'De sociale doelstelling beleggen bij de huiseigenaar is een moeilijke constructie. Dat leidt tot permanente spanning. Je ziet nu dat woningcorporaties het wel prettig vinden dat mensen met hoge inkomens in hun huizen wonen. Dat garandeert dat de huur altijd wordt betaald.'

Het CPB is is optimistisch over de economie. De herwonnen vitaliteit van Nederland schrijft Teulings toe aan gedurfd en lang volgehouden beleid gericht op flexibiliteit en ruimte voor eigen initiatief. Hij bespeurt nu echter een zorgelijke kentering in het politieke klimaat.

Verantwoordingsgat

Woningcorporaties zijn in de jaren negentig verzelfstandigd

Sindsdien worden zij niet meer gestuurd door de overheid

Zij vallen evenmin onder de tucht van de markt

CPB-directeur Teulings pleit voor herstel van duidelijke verantwoording

Die kan leiden tot splitsing van de corporaties in een sociale en een commerciële tak